සතුන්ට ආදරය කිරීම, ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සහ සතුන්ට කෲර ලෙස සැලකීම වැළැක්වීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිමය රාමුව තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමේ අරමුණින් නව සත්ත්ව සුබසාධන පනත් කෙටුම්පතක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
2026 ජූලි 17 දිනැති රජයේ ගැසට් පත්‍රයේ පළ කර ඇති මෙම පනත් කෙටුම්පත මඟින්, සතුන් කෙරෙහි කරුණාව, දයාව සහ නිසි සැලකිල්ල දැක්වීම මෙන්ම ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව, සුබසාධනය සහ යහපැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා නව නීතිමය විධිවිධාන හඳුන්වා දීමට යෝජනා කර ඇත.
සතුන්ට ආහාර, ජලය සහ වාසස්ථානය අහිමි කිරීමත් වරදක්
සත්ත්ව සුබසාධනය යනු සතුන්ට පහර නොදීම පමණක් නොවේ. ඔවුන්ට අවශ්‍ය ආහාර, පිරිසිදු ජලය සහ සුදුසු වාසස්ථානය ලබාදීමද සත්ත්ව සුබසාධනයේ මූලික අංග ලෙස සැලකේ.
ඒ අනුව, සතුන්ට ආහාර හෝ ජලය ලබා නොදීම, ඔවුන්ට සුදුසු වාසස්ථානයක් ලබා නොදීම, අධික ලෙස වැඩ කරවීම, නුසුදුසු සතුන් වැඩ සඳහා යොදා ගැනීම හෝ වෙනත් ක්‍රියා හෝ නොකර හැරීම් මඟින් අනවශ්‍ය වේදනාවක් හෝ පීඩාවක් ඇති කිරීම තහනම් කිරීමට පනත් කෙටුම්පත මඟින් යෝජනා කර තිබේ.
මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ සතුන්ට හිතාමතා සිදුකරන කෲර ක්‍රියාවන් පමණක් නොව, ඔවුන්ට අවශ්‍ය මූලික රැකවරණය නොලැබීමට ඉඩ හැරීම සම්බන්ධයෙන්ද නීතිමය වගකීමක් ඇති කිරීමට යෝජනා කර තිබීමයි.
දඩය පමණක් නොව සිරදඬුවමක්ද
නව පනත් කෙටුම්පතේ විධිවිධාන උල්ලංඝනය කරන පුද්ගලයන්ට දැඩි දඬුවම් පැනවීමටද යෝජනා කර තිබේ.
ඒ අනුව, සතුන්ට කෲර ලෙස සැලකීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වන පුද්ගලයෙකුට රුපියල් 250,000 නොඉක්මවන දඩයකට හෝ වසර දෙකක් නොඉක්මවන සිරදඬුවමකට හෝ එම දඬුවම් දෙකටම යටත් කළ හැකිය.
කෲර ආකාරයෙන් සත්වයෙකු මරා දැමීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වන පුද්ගලයෙකුට රුපියල් 500,000 නොඉක්මවන දඩයක් හෝ වසර තුනක් නොඉක්මවන සිරදඬුවමක් හෝ එම දඬුවම් දෙකටම යටත් කළ හැකි බවද පනත් කෙටුම්පතේ දැක්වේ.
සතුන් අතහැර දැමීම ගැනත් අවධානය
සුරතල් සතුන් ඇතිකර පසුව ඔවුන් අතහැර දැමීම සම්බන්ධයෙන්ද නව විධිවිධාන හඳුන්වා දීමට යෝජනා කර තිබේ.
රෝගී හෝ ආබාධිත සතුන්ට පොදු ස්ථානවල මිය යාමට ඉඩ දීම, සතුන් අතහැර දැමීම සහ ඔවුන්ට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර නොලැබීමට ඉඩ හැරීම වැනි ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන්ද නීතිමය පියවර ගැනීමට හැකි වන පරිදි විධිවිධාන ඇතුළත් කර ඇත.
එමෙන්ම, නීතිවිරෝධී ලෙස සතුන් වන්ධ්‍යාකරණය කිරීම සහ සුදුසුකම් නොලත් පුද්ගලයන් විසින් සතුන්ට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදීම සම්බන්ධයෙන්ද නව නීති හඳුන්වා දීමට යෝජනා කර තිබේ.
සතුන් යොදාගෙන සිදුකරන සටන්වලට තිත
සතුන් යොදාගෙන සිදුකරන සටන්, සතුන්ට තුවාල හෝ මරණය සිදුවන දඩයම් ක්‍රීඩා සහ සතුන් අතර සටන් පැවැත්වීම වැනි ක්‍රියාකාරකම්ද නව නීති යටතේ තහනම් කිරීමට යෝජනා කර තිබේ.
එවැනි ක්‍රියාකාරකම් සංවිධානය කිරීම, කළමනාකරණය කිරීම, ඒ සඳහා පහසුකම් සැලසීම හෝ ප්‍රචාරණය කිරීමද වරදක් ලෙස සැලකීමට නියමිතය.
සතුන් ප්‍රවාහනයේදීත් නීති අනුගමනය කළ යුතුයි
සතුන් එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට ප්‍රවාහනය කිරීමේදී ඔවුන්ට අනවශ්‍ය වේදනාවක්, පීඩාවක්, තුවාලයක් හෝ අනතුරක් සිදු නොවන පරිදි කටයුතු කළ යුතු බවටද නව කොන්දේසි හඳුන්වා දීමට යෝජනා කර තිබේ.
එම විධිවිධාන උල්ලංඝනය කරන පුද්ගලයන්ට රුපියල් 300,000 නොඉක්මවන දඩයක් හෝ වසර දෙකක් නොඉක්මවන සිරදඬුවමක් හෝ එම දඬුවම් දෙකටම යටත් කළ හැකිය.
සුරතල් සත්ත්ව වෙළෙඳසැල්වලට බලපත්‍ර ක්‍රමයක්
සුරතල් සත්ව වෙළෙඳසැල් සහ සුරතල් සතුන් බෝකරන මධ්‍යස්ථාන සඳහා බලපත්‍ර ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමටද නව පනත් කෙටුම්පත මඟින් යෝජනා කර තිබේ.
මෙමඟින් සතුන් වෙළෙඳාම් කිරීම සහ බෝ කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් නියාමනය කිරීමේ හැකියාව ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
පනත් කෙටුම්පත සකස් වූ ආකාරය
සත්ව සුබසාධනය සම්බන්ධයෙන් සකස් කර තිබූ පනත් කෙටුම්පතේ විධිවිධාන පරීක්ෂා කර යෝග්‍ය නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා 2025 දෙසැම්බර් 29 දිනැති අමාත්‍ය මණ්ඩල තීරණය අනුව කෘෂිකර්ම, පශු සම්පත්, ඉඩම් හා වාරිමාර්ග අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා විසින් විශේෂඥ කමිටුවක් පත් කර තිබුණි.
එම කමිටුව ඉදිරිපත් කළ නිර්දේශ මත පදනම්ව සත්ව සුබසාධනය සම්බන්ධ අවසන් පනත් කෙටුම්පත සකස් කරන ලෙස 2026 මැයි 18 වනදා පැවති අමාත්‍ය මණ්ඩල රැස්වීමේදී නීති කෙටුම්පත් සම්පාදකවරයා වෙත උපදෙස් ලබාදී තිබේ.
ඒ අනුව, නීති කෙටුම්පත් සම්පාදකවරයා විසින් සත්ව සුබසාධන පනත් කෙටුම්පත සකස් කර ඇති අතර, ඒ සඳහා නීතිපතිවරයාගේ නිෂ්කාශනයද ලැබී ඇත.
අනතුරුව එම පනත් කෙටුම්පත රජයේ ගැසට් පත්‍රයේ පළ කිරීමෙන් පසු අනුමැතිය සඳහා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීමට අමාත්‍ය මණ්ඩලය අනුමැතිය ලබාදී තිබේ.
නීතියක් පමණක් නොව වගකීමක්
සත්ත්ව සුබසාධනය සම්බන්ධයෙන් යෝජිත මෙම නව නීති රාමුව ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, සතුන්ට කෲර ලෙස සැලකීම, ඔවුන් නොසලකා හැරීම සහ සතුන් සම්බන්ධ ව්‍යාපාරික ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වඩාත් පැහැදිලි නීතිමය රාමුවක් ඇති වනු ඇත.
එහෙත් නීතියක් පැනවීමෙන් පමණක් සතුන්ගේ සුබසාධනය තහවුරු කළ නොහැකිය. සතුන් සම්බන්ධයෙන් වගකීමෙන් කටයුතු කිරීම, ඔවුන්ට අවශ්‍ය මූලික රැකවරණය ලබාදීම සහ කෲරත්වයට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සමාජයේ සෑම පුද්ගලයෙකුගේම වගකීමකි.
නව සත්ත්ව සුබසාධන පනත් කෙටුම්පතේ අවසන් අරමුණ වන්නේද සතුන්ට හිංසා කිරීමෙන් පසු දඬුවම් කිරීම පමණක් නොව, සතුන් කෙරෙහි වඩාත් වගකීම් සහගත, කරුණාවන්ත සහ මානුෂීය ආකල්පයක් සමාජය තුළ වර්ධනය කිරීමයි.
