මැද පෙරදිග කලාපයේ උද්ගතව ඇති සන්නද්ධ ගැටුම් සහ දේශපාලනික නොසන්සුන්තාව හේතුවෙන්, ලෝකයේ සමුද්‍රීය වෙළෙඳාමට සහ බලශක්ති සැපයුමට අතිශයින්ම තීරණාත්මක සමුද්‍රසන්ධි දෙකක් වන හෝමුස් (Strait of Hormuz) සහ බැබ් අල්-මන්ඩෙබ් (Bab al-Mandeb) මුහුදු මාර්ගයන්හී දැඩි අර්බුදකාරී වාතාවරණයක් නිර්මාණය වී තිබේ.

ලෝකයේ ඉන්ධන සහ ගෑස් සැපයුමෙන් විශාල ප්‍රතිශතයක් මෙන්ම, ආසියාව සහ යුරෝපය යා කරන ප්‍රධානතම වෙළෙඳ නාවික මාර්ගයන් හෙබවීම හේතුවෙන් මෙම ජල තීරයන් දෙකම ගෝලීය ආර්ථිකයේ "හෘද වස්තුව" ලෙස සැලකේ.

1. හෝමුස් සමුද්‍රසන්ධිය (Strait of Hormuz) යනු කුමක්ද?

පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය (Persian Gulf) සහ ඕමාන් ගල්ෆ් (Gulf of Oman) අතර පිහිටා ඇති මෙම පටු මුහුදු තීරුව, උතුරින් ඉරානයටත් දකුණින් එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට සහ ඕමානයටත් මායිම් වේ.

ලෝකයේ සමුද්‍රීය මාර්ගවලින් ප්‍රවාහනය කෙරෙන සමස්ත ඉන්ධන ප්‍රමාණයෙන් 20%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ගමන් කරන්නේ මෙම සමුද්‍රසන්ධිය හරහාය. සෞදි අරාබිය, ඉරාකය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, කුවේට් සහ කටාර් වැනි ප්‍රධාන පෙළේ තෙල් හා ගෑස් නිපදවන රටවල අපනයන මාර්ගය මෙයයි.

අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර උග්‍ර වී ඇති හමුදාමය ගැටුම් හමුවේ හෝමුස් සමුද්‍රසන්ධියේ නාවික ගමනාගමනයට දැඩි බාධා එල්ල වී ඇත.

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් තෙල් නැව් අත්අඩංගුවට ගැනීම, මුහුදු බෝම්බ අතුරා නාවික ගමනාගමනය අත්හිටුවීම සහ අමෙරිකානු සම්බාධක හමුවේ ඇති වී තිබෙන තර්ජන නිසා ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යෑමේ බරපතළ අවදානමක් මතුව තිබේ.

2. බැබ් අල්-මන්ඩෙබ් සමුද්‍රසන්ධිය (Bab al-Mandeb) යනු කුමක්ද?

රතු මුහුද සහ ඒඩන් ගල්ෆ් කලාපය (Gulf of Aden) යා කරන මෙම ජල තීරය, අරාබි අර්ධද්වීපයේ යේමනයටත්, අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ ජිබුටි සහ එරිට්‍රියා යන රටවලටත් මැදිව පිහිටා ඇත.

"කඳුළු දොරටුව" (Gate of Tears) ලෙසද හඳුන්වන මෙම ස්ථානය, සූවස් ඇල (Suez Canal) හරහා ආසියාව, මැද පෙරදිග සහ යුරෝපය අතර කෙරෙන වෙළඳාමේ ප්‍රධානතම පිවිසුම් මාර්ගයයි.

හෝමුස් සමුද්‍රසන්ධියේ පවතින ගැටුම් රතු මුහුද දෙසටත් ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතින අතර, යේමනයේ ඉරාන හිතවාදී හූති කැරලිකරුවන් විසින් බැබ් අල්-මන්ඩෙබ් ජල තීරය ඔස්සේ ගමන් කරන නෞකාවලට ඩ්‍රෝන සහ මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කරමින් තර්ජන එල්ල කර ඇත.

ගෝලීය ආර්ථිකයට එල්ල වන තර්ජනය මෙම ජල තීරයන් දෙකම එකවර හිරවීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී යාම සිදුවුවහොත්, ගෝලීය වෙළෙඳ නෞකාවලට අප්‍රිකානු මහද්වීපය වටා දීර්ඝ සහ අධික පිරිවැයක් සහිත විකල්ප මාර්ග භාවිත කිරීමට සිදුවේ.

මෙය ලෝක පුරා ඉන්ධන මිල, නැව් ගාස්තු සහ භාණ්ඩ හිඟය සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යාමට හේතු විය හැකි බවත්, එමගින් නව ලෝක ආර්ථික අර්බුදයක් නිර්මාණය වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවත් ජාත්‍යන්තර විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.