හිමාලයේ ග්ලැසියර දියවීම පෙර නොවූ විරූ ලෙස වේගවත් වීම සහ කලාපීය පාරිසරික තත්ත්වයන් නිරීක්ෂණය කිරීමේ පුළුල් පරතරයක් පැවතීම හේතුවෙන් එම කලාපය අතිශයින් අනතුරුදායක සීමාවකට ළඟා වෙමින් ඇති බව විද්යාත්මකව සොයාගෙන ඇති බව විදෙස් මාධ්ය පවසයි.
'Systemiq' ගෝලීය උපදේශන ආයතනය විසින් 'ඒකාබද්ධ කඳුකර මුලපිරීම' (Integrated Mountain Initiative) සහ ජාත්යන්තර ආයතන කිහිපයක තාක්ෂණික දායකත්වයෙන් යුතුව සකස් කරන ලද නවතම පර්යේෂණ වාර්තාවක් මගින් මෙම බරපතළ තත්ත්වය අනාවරණය කර ඇත.
1. ග්ලැසියර දියවීමේ වේගය
හිමාලයානු ග්ලැසියර මේ වන විට මීට දශකයකට පෙර පැවති වේගයට වඩා 65% කින් වැඩි වේගයකින් ස්කන්ධය අහිමි කර ගනිමින් පවතින බව සඳහන් වේ.
හිමාලයානු-කරකෝරම් කලාපය පුරා ඇස්තමේන්තු කර ඇති ග්ලැසියර 40,000 න් සවිස්තරාත්මකව සහ අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කරනු ලබන්නේ ග්ලැසියර 21 ක් පමණක් වීම බරපතළ ගැටළුවකි.
ග්ලැසියර පසුබැසීමත් සමඟ අස්ථායී පාෂාණ සහ හිම තැන්පතු මගින් රඳවාගෙන ඇති විශාල ජලාශ ඉතිරි වේ. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා 'පර්ෆ්රොස්ට්' (ස්ථිර ලෙසම හිමෙන් වැසී ගිය බිම්) සහ උස් කඳුකර බෑවුම් අස්ථාවර වීමෙන් අනුක්රමික උවදුරු ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව තවත් වැඩි වේ.
2. ඉන්දියාවට ඇති බලපෑම
හිමාලය යනු මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවකට ජීවය සපයන ගංගාවන් පෝෂණය කරන විශාල ස්වභාවික ජල පද්ධතියකි. ඉන්දියාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 20% ක්ම මෙම ජලය මත රඳා පවතී. එහෙත්, කඳුකර ප්රාන්තවලට ලැබෙන්නේ එම වටිනාකමින් 5%ක් වැනි අල්ප ප්රතිශතයකි.
ඉන්දියානු භූමියෙන් 18% ක් හිමාලයානු කලාපයට අයත් වුවද, රටේ සමස්ත ව්යසනවලින් 35% ක්ම සිදුවන්නේ මෙම කලාපය තුළය.
2025 වසරේ සිදු කරන ලද තක්සේරුවකට අනුව ඉන්දියානු හිමාලයානු කලාපයේ ඉහළ අවදානමක් ඇති ග්ලැසියර ජලාශ 189 ක් අතුරින් ජලාශ 56 ක් "ඉතා ඉහළ අවදානමක් ඇති" ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. මධ්ය ජල කොමිෂන් සභාව විසින් හෙක්ටයාර් 10 ට වඩා විශාල ග්ලැසියර ජලාශ 2,485 ක් මේ වන විට නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී.
3. කළු කාබන් (Black Carbon) හි බලපෑම
ග්ලැසියර දියවීමට හේතු වන බලවේග සියල්ලම ස්වභාවික පාලනය කළ නොහැකි ඒවා නොවේ.
හිමාලයානු ග්ලැසියර දියවීමෙන් තුනෙන් එකක්ම සිදුවන්නේ 'කළු කාබන්' (කාබන් දූවිලි) නිසා බව පර්යේෂණයෙන් හෙළි වී ඇත.
මෙයින් වැඩි ප්රමාණයක් තැනිතලා ප්රදේශවල ඇති ගඩොල් උදුන් ආදියෙන් මුදා හැරේ.
හිම මත තැන්පත් වන මෙම තට්ටු හිරු එළිය වැඩිපුර අවශෝෂණය කර ගනිමින් හිම දියවීම වේගවත් කරයි. ගෝලීය හරිතාගාර වායු විමෝචනය මෙන් නොව, මෙම කළු කාබන් දූෂණය යනු ඉන්දියාවට සහ අසල්වැසි රටවලට සෘජුවම පාලනය කළ හැකි සාධකයකි.
